Τι είναι οι Ψηφιακές Ανθρωπιστικές Επιστήμες

Για πολλά χρόνια οι ανθρωπιστικές επιστήμες παρέμεναν συνδεδεμένες στον κοινό νου με τη στασιμότητα και την απουσία εξέλιξης. Αυτή είναι μια εικόνα που έχει δημιουργηθεί ποικιλοτρόπως μέσα στο εκπαιδευτικό σύστημα το οποίο φαίνεται να εστιάζει περισσότερο στην ιστορική προσέγγιση των ανθρωπιστικών σπουδών και όχι στη δυναμική που έχουν για την κοινωνία. «Οι ανθρωπιστικές επιστήμες είναι νεκρές», «οι ανθρωπιστικές επιστήμες είναι αδιέξοδες» είναι κάποιες από τις αφοριστικές φράσεις που συλλήβδην καταδικάζουν σε συζητήσεις καφενειακού επιπέδου ένα σημαντικό τμήμα της ανθρώπινης επιστημονικής δραστηριότητας.   Όμως οι κιτρινισμένες σελίδες και οι σιωπηρές βιβλιοθήκες που έχουν ταυτιστεί με τις κλασικές σπουδές πλέον παραχωρούν τη θέση τους σε ψηφιακά εργαλεία. Έτσι η ιστορική έρευνα συναντά τον κώδικα και η φιλοσοφική αναζήτηση διασταυρώνεται με τους αλγόριθμους και κάπου εκεί  γεννιούνται οι Ψηφιακές Ανθρωπιστικές Επιστήμες (Digital Humanities).

Με τον όρο Ψηφιακές Ανθρωπιστικές Επιστήμες ορίζουμε τη διεπιστημονική συνεργασία των ανθρωπιστικών σπουδών με την πληροφορική. Είναι μια αμφίδρομη σχέση: από τη μία πλευρά, χρησιμοποιούμε την τεχνολογία για να αναλύσουμε τον πολιτισμό μας με νέους τρόπους (όπως η επεξεργασία μεγάλων δεδομένων), και από την άλλη, εξετάζουμε κριτικά την ίδια την τεχνολογία μέσα από το πρίσμα των αξιών του ανθρώπου. Πρόκειται για ένα «πάντρεμα» που αξιοποιεί τη διεισδυτικότητα των επιστημών του ανθρώπου στην 4η βιομηχανική επανάσταση. 

Τι κάνει ένας Digital Humanist; 

• Ανάλυση Δεδομένων. Έχει γίνει πλέον αντιληπτό ότι στον 21ο αιώνα τίποτα δεν έχει μεγαλύτερη αξία από τα δεδομένα και την αξιοποίησή τους. Ο όγκος αδόμητων δεδομένων που κρύβεται στα κείμενα είναι τεράστιος καθώς δεν αφορούν μόνο τις εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες που περιέχουν αλλά η μελέτη τους στον άξονα της διαχρονίας προσφέρει χρήσιμο υλικό για την εξέλιξη του ανθρώπου. Με την αξιοποίηση των αλγορίθμων ένας επιστήμονας πλέον μπορεί να αντλεί δεδομένα από χιλιάδες κείμενα με στόχο να αξιοποιηθούν στην ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας, στην έρευνα και σε πολλούς άλλους τομείς αποδεικνύοντας ότι το παρελθόν μπορεί να τροφοδοτήσει άμεσα το μέλλον.

• Γεωγραφικά Πληροφοριακά Συστήματα (GIS): Αν η Ανάλυση Δεδομένων επαναφέρει τα κείμενα σε παρόντα χρόνο, τα GIS δίνουν «χώρο» στην ιστορική πληροφορία. Η χρήση των Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών επιτρέπει στον ερευνητή να οπτικοποιήσει την ιστορική εξέλιξη πάνω σε δυναμικούς, ψηφιακούς χάρτες. Από τη χαρτογράφηση των αρχαιολογικών ευρημάτων και των δρομολογίων του εμπορίου, μέχρι την ανάλυση της αστικής εξάπλωσης μέσα στους αιώνες, τα GIS μετατρέπουν τη στατική γεωγραφία και τη γνώση του ιστορικού παρελθόντος σε ένα ζωντανό εργαλείο λήψης αποφάσεων. Η δεξιότητα αυτή είναι εξαιρετικά περιζήτητη, καθώς συνδέει την πολιτισμική κληρονομιά με τον σύγχρονο χωροταξικό σχεδιασμό, τον τουρισμό και την περιβαλλοντική διαχείριση και την πολιτική.
• Τεχνολογίες 3D Αναπαράστασης. Όσοι αγαπούν τους αρχαιολογικούς χώρους, τα μουσεία και γενικότερα τον πολιτισμό σίγουρα θα έχουν σκεφτεί πώς θα ήταν αν τα εκθέματα και τα ευρήματα του παρελθόντος ζωντάνευαν μπροστά στα μάτια τους και ακόμα περισσότερο πως θα ήταν αν μπορούσαν να αλληλεπιδράσουν με αυτά. Οι ΨΑΕ μπορούν πλέον να προσφέρουν αυτή την εμπειρία χάρη στην αξιοποίηση της τεχνολογίας. Μέσω της τρισδιάστατης σάρωσης και μοντελοποίησης επιτρέπουν την ψηφιακή αναστήλωση μνημείων και τη δημιουργία ακριβών αντιγράφων ευρημάτων που η φθορά του χρόνου κατέστησε απρόσιτα. Αρχαιολογικοί χώροι «ξαναζούν» την ακμή τους μέσα από εφαρμογές εικονικής (VR) και επαυξημένης (AR) πραγματικότητας. Ιστορικά πρόσωπα διάσημα και μη συνδιαλέγονται ψηφιακά μαζί μας. Ακόμα και βιντεοπαιχνίδια δημιουργoύνται μέσα από τη συνεργασία των ανθρωπιστικών επιστημών με την τεχνολογία καθώς δεν είναι λίγα εκείνα το σενάριο των οποίων βασίζεται στην ιστορική μελέτη. 

Ποιες σπουδές με οδηγούν εκεί;

Σε προπτυχιακό επίπεδο τα τμήματα που συνδέονται με το αντικείμενο των Ψηφιακών Ανθρωπιστικών Επιστημών είναι:

• Τμήμα Ιστορίας και Ψηφιακών Ανθρωπιστικών Επιστημών – Ιόνιο Πανεπιστήμιο. 1ο πεδίο
• Τμήμα Ανθρωπιστικών Σπουδών: Φιλολογίας, Ιστορίας και Ανθρωπολογίας – Πρόγραμμα «Ψηφιακών Εφαρμογών στις Τέχνες και τον Πολιτισμό» – Δ.Π.Θ.

Επιμέλεια: Αγγουράς Γιώργος, Σύμβουλος Επαγγελματικού Προσανατολισμού της Employ Edu Σύμβουλοι Εκπαίδευσης & Σταδιοδρομίας