Τεχνητή Νοημοσύνη και Διάβασμα
Τεχνητή Νοημοσύνη στο Διάβασμα: Φίλος ή Εχθρός;
Η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί πλέον μέρος της σύγχρονης εκπαιδευτικής πραγματικότητας και επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο οι μαθητές προσεγγίζουν τη μελέτη τους. Η παρουσία της δεν συνιστά από μόνη της πρόβλημα ή λύση. Αντίθετα, η εκπαιδευτική της αξία εξαρτάται από τον τρόπο και τον χρόνο χρήσης της μέσα στη μαθησιακή διαδικασία.
Πώς συμβάλλει στη μελέτη των μαθητών;
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει υποστηρικτικά στη μαθησιακή προσπάθεια, διευκολύνοντας την κατανόηση της ύλης και ενισχύοντας την αυτονομία του μαθητή. Μέσα από απλουστευμένες εξηγήσεις, παραδείγματα και εναλλακτικές προσεγγίσεις, βοηθά στην κατανόηση σύνθετων εννοιών, ιδιαίτερα όταν ο μαθητής δυσκολεύεται. Σύμφωνα με την έρευνα των Κουτσιούμπα και Παπαδάκη (2024), η ΤΝ λειτουργεί ως ένας «έξυπνος βοηθός» που παρέχει εξατομικευμένη υποστήριξη, προσαρμόζοντας το περιεχόμενο στις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε μαθητή. Παράλληλα, μπορεί να υποστηρίξει την οργάνωση του διαβάσματος, ενώ παρέχει δυνατότητες εξάσκησης και επανάληψης με άμεση ανατροφοδότηση. Όπως επισημαίνεται στη μελέτη, η άμεση αυτή απόκριση των εργαλείων ΤΝ ενισχύει την αυτοπεποίθηση των μαθητών και προάγει την αυτορρυθμιζόμενη μάθηση.
Πότε είναι παιδαγωγικά χρήσιμη;
Η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης είναι πιο αποτελεσματική όταν εντάσσεται συμπληρωματικά στη μαθησιακή διαδικασία. Μπορεί να χρησιμοποιείται πριν από τη μελέτη για την προετοιμασία και την ενεργοποίηση της σκέψης του μαθητή, κατά τη διάρκεια του διαβάσματος για διευκρινίσεις και καθοδήγηση, και μετά την ολοκλήρωση της μελέτης για επανάληψη και αυτοέλεγχο της γνώσης. Σε όλες τις περιπτώσεις, βασική προϋπόθεση είναι η ενεργή συμμετοχή του μαθητή και όχι η παθητική αποδοχή έτοιμων απαντήσεων. Η έρευνα υπογραμμίζει ότι η σωστή χρήση της ΤΝ μπορεί να καλλιεργήσει ανώτερες δεξιότητες, όπως η κριτική σκέψη και η ικανότητα επίλυσης προβλημάτων.
Πότε δεν ενδείκνυται η χρήση της;
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί και δεν πρέπει να αντικαθιστά τη μαθησιακή προσπάθεια. Η χρήση της για την παραγωγή έτοιμων εργασιών, την αποφυγή μελέτης ή την αντιγραφή απαντήσεων αλλοιώνει τον εκπαιδευτικό σκοπό και υπονομεύει την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης. Σύμφωνα με τα ευρήματα των Κουτσιούμπα και Παπαδάκη, οι εκπαιδευτικοί εκφράζουν έντονες ανησυχίες για ηθικά ζητήματα, όπως η λογοκλοπή και η υπονόμευση της ακαδημαϊκής ακεραιότητας. Χωρίς σαφή όρια, υπάρχει ο κίνδυνος ο μαθητής να εξαρτηθεί από το εργαλείο και να περιορίσει την προσωπική του ενασχόληση με το γνωστικό αντικείμενο.
Ο ρόλος του εκπαιδευτικού
Ο εκπαιδευτικός διατηρεί πάντα κεντρικό ρόλο στη σωστή αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης. Μέσα από καθοδήγηση, σαφείς κανόνες και παιδαγωγική εποπτεία, μπορεί να βοηθήσει τους μαθητές να κατανοήσουν πότε και πώς να τη χρησιμοποιούν ουσιαστικά. Είναι απαραίτητη η διαρκής επιμόρφωση των εκπαιδευτικών στις νέες τεχνολογίες, ώστε να είναι σε θέση να κατευθύνουν τους μαθητές σε μια ηθική και δημιουργική χρήση της ΤΝ. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν αποτελεί απειλή για τη μαθησιακή διαδικασία, όταν εντάσσεται με παιδαγωγικά κριτήρια. Μπορεί να ενισχύσει το διάβασμα των μαθητών και να λειτουργήσει ως υποστηρικτικό εργαλείο, υπό την προϋπόθεση ότι χρησιμοποιείται με μέτρο, καθοδήγηση και σαφή εκπαιδευτικό στόχο.
Παπαθανασίου Έφη, Επιστημονική Διευθύντρια της EMPLOY EDU Σύμβουλοι Εκπαίδευσης και Σταδιοδρομίας Λαμίας